Choć zwyczaj przygotowywania dwunastu potraw jest wspólny dla niemal całej Polski, bożonarodzeniowe menu potrafi zaskoczyć różnorodnością. W zależności od tego, w którym regionie spędzamy święta, na stole znajdziemy unikalne specjały, wynikające z lokalnej historii i dostępności produktów. Oto kulinarna podróż przez Kaszuby, Śląsk, Podhale i wschodnie części kraju.
KASZUBY
Z racji nadmorskiego położenia, kuchnia kaszubska na Wigilię opiera się głównie na darach wód. W Gdańsku czy Kościerzynie tradycją są śledzie podawane na wiele sposobów – od marynowanych po solone. Charakterystyczna dla tego regionu jest zupa brzad, czyli postny wywar z suszonych owoców (śliwek, gruszek, jabłek i wiśni), który serwuje się z różnego rodzaju kluskami.
Ciekawostką jest zupa z flądry oraz ryby podawane z ziemniakami w mundurkach. Obok smażonego dorsza czy turbota, Kaszubi cenią ryby wędzone (np. sielawę czy sieję). Z kolei w pierwszy dzień świąt głównym punktem programu jest pieczona gęś, zazwyczaj z nadzieniem z kaszy lub owoców.
ŚLĄSK
Śląska wigilia to bogactwo smaków, które często otwiera siemieniotka – zupa z siemienia lnianego z kaszą, choć na niektórych stołach gości też luksusowa zupa migdałowa. Rybne specjały to przede wszystkim karp lub szczupak duszony w piwie.
Dawniej popularnym daniem były gołębie gotowane w rosole, dziś zastąpione głównie przez pieczenie wieprzowe i regionalne kiełbaski. Śląsk słynie jednak przede wszystkim z deserów:
- Makówki – warstwy bułki drożdżowej przekładane makiem z miodem i bakaliami, zalane mlekiem.
- Moczki – gęsty, bakaliowy deser na bazie rozmoczonych pierników i kompotu z porzeczek.
PODHALE
Podhalańska Wigilia jest niezwykle wyrazista. Choć dziś kwaśnicę na bogatym wywarze mięsnym znajdziemy w każdej karczmie, dawniej było to danie zarezerwowane na szczególne okazje. Na stołach królują także moskole (placki pieczone na blasze), barszcz z fasolą oraz smażone pstrągi.
Unikalnym przysmakiem są bryndzylki, czyli pierogi faszerowane oscypkiem i bryndzą, które po ulepieniu są zapiekane w piecu. Wyrazisty smak owczego sera nadaje im niepowtarzalnego charakteru, czyniąc je doskonałą alternatywą dla klasycznych pierogów z kapustą.
Kuchnia Kresowa
Na wschodnich krańcach Polski oraz na dawnych Kresach, najważniejszym słodkim akcentem jest kutia. To danie o średniowiecznym, orientalnym rodowodzie, łączące w sobie symbolikę dostatku i urodzaju.
Składa się z gotowanej pszenicy, maku, miodu oraz dużej ilości bakalii – orzechów, rodzynek i skórki pomarańczowej. Aby kutia nabrała pełni smaku, powinna „odpocząć” w chłodzie, co pozwala wszystkim składnikom idealnie się połączyć. Obecność maku w tej potrawie jest wyraźnym nawiązaniem do tradycji Bliskiego Wschodu.
