W historii telewizji pojawia się wielu ludzi, ale tylko jeden z nich urodził się w Lęborku. To właśnie tutaj, 22 sierpnia 1860 roku, przyszedł na świat Paul Julius Gottlieb Nipkow – człowiek, którego pomysł stał się jednym z fundamentów powstania telewizji.
Chłopak z Lęborka, który zmienił historię telewizji
Nipkow wychował się w znanej w Lęborku rodzinie o przedsiębiorczych tradycjach. Jego ojciec był piekarzem, a wśród krewnych byli też rzemieślnicy i browarnicy. Młody Paul spędził dzieciństwo i młodość w Lęborku, gdzie ukończył progimnazjum, a później kontynuował naukę w Wejherowie. Już wtedy interesował się techniką i eksperymentował z pomysłami związanymi z przekazywaniem obrazu na odległość. Po maturze wyjechał do Berlina, gdzie studiował nauki ścisłe, w tym fizykę i elektronikę. Właśnie w czasie studiów powstała idea, która przyniosła mu miejsce w historii.
Pomysł z wigilijnego wieczoru
Według jednej z relacji przełomowy pomysł przyszedł do niego w Wigilię 1883 roku. Siedząc samotnie w swoim berlińskim pokoju przy lampie naftowej, wpadł na ideę urządzenia, które potrafiłoby rozłożyć obraz na wiele małych punktów, a następnie przesłać je elektrycznie i złożyć z powrotem w całość.
Tak narodziła się tzw. tarcza Nipkowa – wirujący dysk z otworami ułożonymi w spiralę. Obracając się, „skanował” obraz linia po linii, zamieniając go w sygnał elektryczny. Po drugiej stronie sygnał można było odtworzyć, wykorzystując identyczną tarczę obracającą się w tym samym tempie.
Dziś brzmi to jak coś oczywistego, ale w XIX wieku był to pomysł niemal futurystyczny. W 1884 roku Nipkow zgłosił swój wynalazek do urzędu patentowego jako tzw. „elektryczny teleskop”.
Wynalazek, który wyprzedził swoją epokę
Co ciekawe, sam Nipkow nigdy nie zbudował w pełni działającego urządzenia opartego na swoim pomyśle. Jego patent przez lata pozostawał właściwie zapomniany. Dopiero w latach 20. XX wieku inni badacze zaczęli wykorzystywać tarczę Nipkowa w pierwszych eksperymentalnych systemach telewizyjnych.
Właśnie dzięki tej koncepcji powstała tzw. telewizja mechaniczna – najwcześniejsza forma przekazywania obrazu na odległość. Choć później zastąpiły ją nowocześniejsze rozwiązania elektroniczne, pomysł z wirującą tarczą okazał się kluczowym krokiem w rozwoju całej technologii.
„Ojciec telewizji” z Pomorza
Paul Nipkow zmarł w Berlinie w 1940 roku, dwa dni po swoich 80. urodzinach. Jego nazwisko jednak na stałe zapisało się w historii techniki. Wiele opracowań nazywa go wręcz „ojcem telewizji”, a pierwszy regularny nadajnik telewizyjny uruchomiony w Berlinie w 1935 roku nosił jego imię.
Dziś o wynalazcy przypomina także jego rodzinne miasto. W Lęborku można znaleźć miejsca związane z jego życiem, a w muzeum działa ekspozycja poświęcona pionierowi telewizji.
Trudno o lepszy dowód na to, że wielcy pomysłodawcy mogą urodzić się w najmniej oczywistych miejscach – nawet w niewielkim pomorskim mieście nad Łebą. A bez jednego studenta, który pochodził z Lęborka, historia telewizji mogłaby wyglądać zupełnie inaczej.
Autor: Olimpia Dudek
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
