Dziś, 29 marca, w Kościele Katolickim przypada Niedziela Palmowa, która rozpoczyna Wielki Tydzień. Zgodnie z tradycją podczas uroczystych mszy świętych odbywa się święcenie palm wielkanocnych.
Niedziela Palmowa, która nazywana jest także Niedzielą Męki Pańskiej w kalendarzu chrześcijańskim przypada siedem dni przed Wielkanocą i rozpoczyna Wielki Tydzień. Dawniej w polskiej tradycji ludowej zwana była także Niedzielą Wierzbną lub Kwietną, bo wypadała w czasie, gdy zakwitały pierwsze kwiaty. Obchodzona jest na pamiątkę uroczystego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy, którego witano machając i rzucając gałązki palmowe. To także początek przygotowania duchowego do świąt, polegającego na wyciszeniu, skupieniu i przeżywaniu męki Chrystusa.
Dwie Ewangelie
Podczas liturgii Niedzieli Palmowej czytane są dwie Ewangelie. Pierwsza opisuje powitanie Chrystusa w Jerozolimie, a druga to opis Męki Pańskiej. W zależności od roku czytane są Ewangelie według św. Mateusza (2023 r.), św. Marka (2024 r.) lub św. Łukasza (2025 r.), św. Mateusza (2026 r.) itd.
Wjazd Jezusa do Jerozolimy opisali wszyscy Ewangeliści (Mt 21,1-11; Mk 11,1-11; Łk 19,29-40; J 12,12-19).
Święcenie palm
Tego dnia wierni przychodzą do kościoła z palmami wielkanocnymi, czyli ozdobnymi gałązkami, które są symbolem odradzającego się życia. Palmy wykonywane są z żywych lub suszonych kwiatów bazi, bukszpanu, widłaku, cisu, traw, a także papierowymi kwiatami z bibuły. Uroczyste msze święte rozpoczynają się od obrzędu ich poświęcenia. Polskie tradycyjne palmy wielkanocne nie są podobne do tych rosnących na Bliskim Wschodzie, ale symbolizują to samo – radość i triumf.
Tradycja ludowa
W zwyczajach ludowych Niedzieli Palmowej obok interpretacji chrześcijańskiej można odnaleźć dawniejsze wierzenia pogańskie związane z obrzędami wegetacyjno-agrarnymi.
Bez wierzbowych witek nie ma tradycyjnej palmy wielkanocnej. Sama wierzba jako „drzewo miłujące życie” jest symbolem sił witalnych i odradzającego się co roku życia. Gałązki kwitnącej wierzby nazywane „baziami”, „kotkami” czy „kocankami” w przekonaniu ludu wiejskiego posiadały dobroczynną siłę, ponieważ pojawiały się najwcześniej na wiosnę i niosły nadzieję na odrodzenie się życia. Dodatkową nadzwyczajną siłę zyskiwały przez pobłogosławienie ich w kościele. Dzięki święceniu gałązki wierzbowe zostały wyjęta ze sfery profanum i włączone w sferę sacrum.
Wierzenia i praktyki
Z palmą wielkanocną wiązało się wiele wierzeń i praktyk. Nasi przodkowie wykorzystywali ją zaraz po jej poświęceniu, jak i przez cały rok do różnych rytuałów. Po wyjściu z kościoła uderzali się świeżo poświęconymi palmami, po powrocie do domu dotykano nią domowników i zwierzęta. Chłostanie palmą miało pobudzić siły witalne uderzanego i przekazać mu energię, siły żywotne i rozrodcze.
Gałązkom wierzbowym z palm wielkanocnych przypisywano właściwości lecznicze. Po przyjściu z kościoła domownicy mieli połknąć jedną bazię z palmy, by uchronić się od chorób gardła i bólów zębów. Kawałki bazi mieszano z paszą i podawano je zwierzętom, chcąc zabezpieczyć je przed chorobami.
Palma ochraniała dom
Według ludowych wierzeń poświęcona palma miała zabezpieczać gospodarstwo i domowników przez cały rok. Wierzbowe witki stawiano w oknie podczas burzy, by chroniły budynki od piorunów i pożaru. Uderzano nimi bydło wypędzane wiosną po raz pierwszy na pastwisko. Wkładano pod pierwszą skibę podczas orki, by zabezpieczały uprawy przed wyschnięciem, gradem, szkodnikami i zapewniły wysokie plony, oraz do uli, żeby pszczoły dobrze się rozmnażały i dawały dużo miodu. Apotropeiczne właściwości palmy widoczne są w zwyczaju wbijania krzyżyków palmowych w pole uprawne. W Poniedziałek Wielkanocny gospodarz kropił wodą święconą pola uprawne i wbijał krzyżyki z palmy. Wkładanie palmy w uprawy miało zapewnić obfite plony i zabezpieczyć zboże przed złą aurą.
Poświęcona palma według wierzeń ludowych miała właściwości sakralne, dlatego przechowywano ją do następnego roku za świętym obrazem, a gdy nadszedł czas przygotowania nowej, starą palono, ponieważ jako przedmiot święty nie mogła się poniewierać.
Źródło: gov.pl
